bilig-14/Yaz 2000

ÇEVRE SORUNLARININ
SİSTEMLERÜSTÜ NİTELİĞİ ve ORTA ASYA

Dr. Mustafa ÖKMEN
Cumhuriyet Üniversitesi İİBF, SİVAS

ÖZET 

Çevre ve ona ilişkin sorunlar merkezli tartışmalar 1960'lardan bu yana gelişmişi, gelişmekte olanı, Doğulusu-Batılısı ve Güneylisi-Kuzeylisiyle büütn toplumların gündemine yerleşmiştir. Sanayi toplumunun en belirgin niteliklerinden biri olan çevre sorunları bugün ortaya çıkış şartları ve niteliklerini de aşarak bütün toplumlar ve insanlik için ortak bir negatif dışşallık olarak  kaarşımızda durmaktadır. Sanayi toplumundan bilgi toplumuna doğru yol alınan bir süreçte çevre sorunalrı sistemlerüstü ve kümülatif niteliğiyle bütün insanlık için bir tehdit ve sorun alanı olmaya devam etmektedir.

Bu çalışmada, çevre sorunları kapitalist ya da sosyalist gibi sistem ayrımlarının ötesinde taşıdığı temel nitelikleriyle ele alınmaktadır. Çevre sorunlarının ortaya çıkışında farklı sistemlerin etkileri ve ağırlıkları farklı olsa da sonuçları ve etkileri itibariyle çevre sorunları sistemlerüstü bir nitelik taşımaktadır.

Bu çalışmada çevre sorunalrının bu sistemlerüstü niteliği Orta Asya örneğinde öne çıkarılmaktadır. Özellikle Hazar Denizi ve Aral gölü özelinde çevre sorunlarının sistemlerüstü niteliği ile ilgili sonuçlar vurgulanmaktadır.