bilig-16/Kış 2001

ESKİ RUSÇA "GEÇMİŞ YILLARIN HİKAYESİ" ADLI ESERDEKİ 
ESKİ TÜRK KÖKENLİ KELİMELER ÜZERİNE BİR İNCELEME

Çiçek EFENDİYEVA
Gazi Üniversitesi
Fen-Edebiyat FAkültesi

ÖZET 

Povest vremennıh let “Geçmiş Yılların Hikâyesi” (X-XI, yüzyıl) Rusya devletinin ve Rus halkının teşekkül devrinden, onun genel sorunlarından bahseden bir eserdir. Bu eseri düzenleyen, Kiyev-Peçor kilisesinin pederi olan Nestor’un esas amacı Rusya devletini diğer dünya devletleri sırasında görmek ve onun kesin bir tarihe sahip olduğunu göstermektir. Makalenin giriş bölümünde, Rusya’nın farklı hükümdarlarının “Geçmiş Yılların Hikâyesi” adlı eseri yazdırma amaçları üzerinde durulmaktadır. Bunun yanı sıra adı geçen eski Rus eserinin iki nüshasından söz edilmektedir.

Bu makalede “Geçmiş Yılların Hikâyesi” adlı eserde yer alan eski Türk kökenli kelime hazinesinin grupları anlam ve konu bakımından verilmektedir. Eserde beş grup mevcuttur. Bu grupların her biri uygun alt gruplara ayrılmaktadır. Kelimelerin anlam bakımından gruplara ayrılması, eski Rus leksik sisteminde yer alan eski Türk kökenli kelimelerinin semantik işlevini ve eski Rusçaya geçmiş kelimelerin anlam bakımından derinliğini kanıtlamaktadır. Her alt grupta kelimelerin listesi ve kullanma sıklığı verilmektedir. Eski Türk kökenli kelimelerin “fonksiyonel statüsü”ne dayanarak, söz konusu eski Rus eserinde yer alan kelimelerin kullanma sıklığının tablosu yapılmıştır. Bu tablo, eski Türk halklarının eski Rus kavmi üzerindeki etkisinin hayatın en çok hangi alanlarında kendini gösterdiğine açıklık getirdiği gibi, bu iki halk arasındaki derin etkileşimi belirler ve bu etkileşim sorununu yalnızca lengüistik açıdan değil aynı zamanda tarihî ve etnografîk açıdan çözülmesine imkân verir.

Bunun yanı sıra makalede, X-XI. yüzyıllara ait eski Rus eserinde yer alan kelime katmanını inceleyen İ. G. Dobrodomov, N. A. Baskakov vb. gibi bilim adamlarının çalışmalarında bulunmayan eski Türk kökenli kelimeler de yer almaktadır.

Makalenin sonunda incelemelerin genellemesi ve malzemenin analizi verilmektedir.