bilig-19/ Güz 2001

SÖZCÜK SANATI EDEBİYATTAN GÖRÜNTÜ SANATI SİNEMAYA
SEVGİNİN AKTARILIŞI

(Cengiz Aytmatov’un "Al Yazmalım, Selvi Boylum"adlı eserinden
sinemaya uyarlanan filmin uyarlama üzerine düşündürdükleri)

H. Hale KÜNÜÇEN
Gazi Üniversitesi, İletişim Fakültesi

ÖZET 

Sanat, insanın kendisini anlattığı bir alandır. Başka bir ifadeyle, insanın kendisini ifade etme yollarından birisidir. Hangi sanat alanında olursa olsun bir sanat eseri biçimi yoluyla somutlaşır. Bu anlamda, sanat eserine biçim verme endişesi bütün sanatlarda ortaktır. Fark, biçim verilen malzemededir. Örneğin, edebiyat sözlere biçim verir. Sinema ise görüntülerle bir anlam yaratmaya çalışır. Bir sanat eserinin biçimi, genellikle yansıtmaya çalıştığı nesnelerin biçimlerinden sanatçısının ona kattığı kendi nesnel varoluşunun dışındaki anlamıyla, imgesiyle ayrılır. Bir çiçeğin, edebiyatta sözcüklerle anlatımı ile sinema perdesine yansıyan görüntüsü arasında aktarılışından kaynaklanan farklar vardır. Aktarılış biçiminden doğan farklar, fiziksel değişime bağlı olarak içeriğin aktarılışına yansır. Dolayısıyla mesajın iletilme biçimi farklılaşır. Örneğin, sinemanın biçimini meydana getiren görüntünün sadece mesajın bir taşıyıcısı değil, hatta kendisi olduğu söylenebilir.

Birbirinden farklı malzemelerle, farklı anlatım özelliklerine sahip sanat dalları, birbirlerinin içerik ve biçimlerinin yanısıra konu ve temalarından da yararlanmaktadırlar. Bunlardan özellikle edebiyat ve sinema arasında, sinemanın doğuşundan başlayarak devam eden bir ilişki söz konusudur. Sinemanın edebiyatın hazır malzemesinden yararlanarak senaryolaştırılan uyarlamalar bu ilişkinin en yoğun yaşandığı örneklerdir. Bu çalışmada edebiyattan sinemaya yapılan uyarlamalar konu edilerek örnek bir uyarlama üzerinde konuya açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonunda edebiyatın dili ile sinemaya aktarılan bir konu-temanın, eserin özgün atmosferini bozmadan sinemanın kendi anlatım diliyle asıl eserin özünü ve sözünü yeniden kurması gerektiği saptanmıştır.