bilig-19/ Güz 2001

BALKANLARDA TÜRKÇE BASIN HAKKINDA BİR DEĞERLENDİRME 

Ayşenur İSLAM
Başkent Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi

ÖZET 

Osmanlı İmparatorluğunun Avrupa kıtasındaki kültür merkezleri olan Balkan şehirlerinde Türkçe basın yayın hayatı 1800’lü yılların son çeyreğinde başlar. 19 ve 20. Yüzyılların karmaşık siyasî ilişkilerinin ve bu ilişkiler sürecinde yaşanan göçlerin, sosyal dalgalanmaların olumsuz etkilerine rağmen günümüze kadar devam eder.

Son iki yüz yıldır sahnede olan bütün güçlüklere rağmen Balkanlarda Türkçe gazetecilik geleneği, idealist ve mücadeleci aydınlar tarafından yaşatılmaktadır. Bu süre içinde sadece Bulgaristan Türkleritarafından çıkarılan süreli yayın sayısının 190’ı, Yugoslavya Türkleri tarafından çıkarılanların sayısının 50’yi, Yunanistan’da çıkarılanların sayısının ise 70’i geçmesi ve bu yayınların önemli bir kısmının fonksiyonel olması da bu düşünceyi desteklemektedir.

Son on yıldır yaşanan değişimin, Balkanlarda bütün hayatı, bu arada basın yayın çalışmalarını da etkilediği açıktır. Bu değişimin olumlu taraflarını öne çıkararak yeni bir hamle yapan Balkanlardaki Türk gazetecileri, geçmişle olan bağlarını sürekli güçlendirerek geçen yüzyıllarda bölgedeki Türk toplumlarının yüz akı olmuş gazetecilik geleneğini sürdürmektedirler.

Birbirinden farklı malzemelerle, farklı anlatım özelliklerine sahip sanat dalları, birbirlerinin içerik ve biçimlerinin yanısıra konu ve temalarından da yararlanmaktadırlar. Bunlardan özellikle edebiyat ve sinema arasında, sinemanın doğuşundan başlayarak devam eden bir ilişki söz konusudur. Sinemanın edebiyatın hazır malzemesinden yararlanarak senaryolaştırılan uyarlamalar bu ilişkinin en yoğun yaşandığı örneklerdir. Bu çalışmada edebiyattan sinemaya yapılan uyarlamalar konu edilerek örnek bir uyarlama üzerinde konuya açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın sonunda edebiyatın dili ile sinemaya aktarılan bir konu-temanın, eserin özgün atmosferini bozmadan sinemanın kendi anlatım diliyle asıl eserin özünü ve sözünü yeniden kurması gerektiği saptanmıştır.