bilig-13/Bahar 2000

İSLAM ÖNCESİNDEN OSMANLIYA DOĞU ŞİİRİ

Prof. Dr. Adnan KARAİSMAİLOĞLU
Kırıkkale Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi

ÖZET 

Klâsik Türk şiirini daha yakından gözlemleyebilmek için önce genel nitelemeyle Doğu şiirinin tarihî seyrini dikkate almak gerekmektedir. Doğu şiiri kavramı, İslâm dünyasını oluşturmuş olan ilk ve önemli unsurların; Arap, Fars ve Türklerin edebî faaliyetlerini birlikte karşılayan bir kavram olarak kullanılmaktadır. Anılan milletlerin dinî, siyasî, kültürel ve benzeri yönlerden edebî faaliyetlere sağladıkları katkıları ve değerleri, tarihî seyir içerisinde izlemek mümkündür. Bu izleme, Arap ve Fars edebiyatlarının alt kültür çeşitliliğini görmek açısından imkân sağlayacağı gibi klâsik Türk şiirinin taşıdığı özelliklerin anlaşılmasında da yardımcı olabilecektir.

Doğu şiirinin tekâmülü, özellikle XI. Asra kadar şekil ve mana açısından devam etmiş; bu süreç içerisinde gerek Türkçe şiir söyleyenler ve gerekse başka dillerde şiir söyleyen Türk asıllı şairler önemli bir yer edinmişlerdir. Ayrıca Türklerin tarihî olaylarda ve siyasî alandaki etkin varlığı, edebî ürünlerde bir çok açıdan önemli izler oluşturmuştur. Osmanlı dönemi Türk şiirinin taşıdığı özellikler, bilhassa Gazneliler ve Selçuklular’ın siyasî önderliği ve dinî anlayışının etkili olduğu bir yönde gelişmiştir.