bilig-13/Bahar 2000

MAHDUMKULU'NUN MANEVİ ÜSTADLARINDAN BİRİSİ:
YESEVİ DERVİŞİ HAKİM ATA

Gözel AMANGULİYEVA
Türkmenistan Milli Elyazmaları Enstitüsü Araştırmacısı

ÖZET 

Hakim Ata, Türk Tasavvuf Edebiyatının önemli temsilcilerinden birisi, bu edebiyatın kurucusu kabul edilen Hoca Ahmet Yesevi’nin dervişi ve halifesidir.

Yesevilik mektebinin manevî ve edebî çizgisini devam ettirmek amacıyla, bizzat Ahmet Yesevi tarafından Harezm bölgesinde görevlendirilen Hakim Ata, bu coğrafyada yaşayan Türk toplulukları üzerinde derin izler bırakmış; söylediği hikmetler ve yaptığı irşad faaliyetleriyle adeta şeyhiyle özdeşleşerek haklı bir şöhrete ulaşmış; bu çerçevede onun Türkistan yurtlarına yayılan şöhretinden, Hazar Ötesi Türkmenleri de nasiplerini almışlardır.

Türkmen halk edebiyatı ürünlerinde ve Türkmen klasik şairlerinin eserlerinde Hakim Ata’nın özel bir yeri vardır. Gul Süleyman, Süleyman Bakırgani, Süleyman Ata gibi ünvanlarla Hakim Ata’yı kendi sosyal kimliklerinden birisi kabul eden Türkmen halkı, onun dünya görüşünü medeniyetine sindirmiş, hikmetlerini asırlardan beri yaşama biçimi haline getirmiştir. Bu misyonuyla Hakim Ata, Türkmen klasik şairlerinin pek çoğunun üstadı olmuştur.

Tasavvuf edebiyatına yönelerek yaşadığı çağın ve toplumunun şartlarına göre bu çizgiyi geliştiren Mahtumkulu, manevî ve edebî üstadları arasında Hakim Ata’yı da saymakta ve böylece tasavvufî etkileşim zincirinin 18.asır Türkmen toplumuna taşınmasını sağlamaktadır.

Tıpkı Ahmet Yesevi’nin bazı hikmetleri ve pek çok dizelerinin şu veya bu şekilde Hakim Ata’ya mal edildiği gibi, Mahtumkulu’da da Hakim Ata’nın edebî tesirleri açıkça görülmektedir. Bu ise, geleneksel Türk-İslâm kültürü çerçevesinde, tasavvuf edebiyatının üstadları arasında bir etkileşim meselesidir.