bilig-13/Bahar 2000

SOVYETLER DEVRİNDE MAZLUM BİR TÜRKMEN AYDINI
ABDULHAKİM KULMUHAMMETOV

Prof. Dr. Muratgeldi SOYEGOV
Akademik Uluslararası Türkmen Türk Üniversitesi
Türkmen Dili Bölüm Başkanı

ÖZET 

Bu araştırma yazısında, mazlum Türkmen halkının mazlum bir evlâdının, Abdulhakim Kulmuhammetov’un macerasını okuyacaksınız. Yaklaşık 60 yıl ondan ve onunla aynı düşünceleri paylaşan Kümüşali Böriyev, Muhammet Geldiyev, Allahkulu Karahanov, Gurban Sehedov… gibi aydınların hiçbirisinden söz edilmedi. Çünkü onlar, Sovyet emperyalizmi tarafından “milliyetçi”, “halk düşmanı” olarak damgalanmışlardı.

Türkmenistan’ın bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte, kaybedilen yıllar yeniden kazanılmaya başlandı. Türkmenistan Cumhurbaşkanı Türkmenbaşı’nın himayesinde, mazlum Türkmen aydınlarının itibarları bir bir iade ediliyor ve onlar yani mazlum Türkmen halkı, bağımsızlıklarını elde etmekle birlikte mazlum evlâtlarına sahip çıkıyor.

Abdulhakim Kulmuhammetov’un hayatı ve mücadelesi bir ömre sığacak gibi değil. O, bir fikir ve ideal adamı. Buhara Halk Cumhuriyetinin ilk savunma bakanı, Türkmen Ceditçi aydınlarının temsilcisi. Sovyetler Birliği devrinde bir aydın olarak Oğuz Kağan’dan, Orhun Abidelerinden, Kâşgarlı Mahmut’tan, Hoca Ahmet Yesevî’den, Bayram Han’dan, Ali Şir Nevâi’den söz eden Türkistan Türk’ü… Buhara Medresesinde, İstanbul Üniversitesi’nde, Petersburg Üniversitesi’nde okumuş. Enver Paşa ile çok yakın ilişkileri olduğu, hatta “çöl”de görüştüğü söyleniyor.

Kısacası, Abdulhakim Kulmuhammetov hakkındaki bu araştırma, özelde Türkmen ilim adamlarının, genelde ise Türk Dünyası ilim adamlarının ufuklarını açacak, edebiyat dünyamıza yeni bilgiler ve yaklaşımlar kazandıracaktır.