bilig-15/Güz 2000

1863-1873 DÖNEMİNDE ORTA ASYA’DA 
  RUS-İNGİLİZ REKABETİ

Halil ÇETİN
Kırıkkale Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi
Tarih Bölümü Araştırma Görevlisi

ÖZET 

Asırlar boyunca bozkırlarında ve ovalarında hiç bitmek bilmeyen bir hareketlilik sergileyen Orta Asya coğrafyası, bu özelliğini hiç kuşkusuz medeniyetler arasında bir kavşak, değişmeyen bir güzergah olmasından alıyordu. Yeni Dünya’nın keşfi ve diğer gelişmeler sonucunda Doğu ile Batı arasında önceki devirlerde gördüğümüz bu yoğun temasların hızı ve hacminde bir gerileme olmuştur. Sömürgecilik çağında farklı gayelerle tekrar ivme kazanan hareketlilik bu defa zamanın en güçlü iki devleti, Çarlık Rusyası ile Büyük Biritanya’nın bölgede bir nüfuz mücadelesinden ileri geliyordu. Rusya ekonomisine pazar ararken, İngiltere en önemli sömürgesi Hindistan’ı bir güvenlik çemberi içine alma endişesindeydi. Bu çalışmada, hedeflenen siyasi çözümlerin hangi safhalardan geçtiği konu edinilmiştir. Nihayetinde bölgenin iki nüfuz alanına ayrılması şeklinde bir uzlaşma noktasına varılmıştır. Mücadelenin başlangıcından sonuna kadar, hedef ve yöntemlerinde ciddi bir değişikliğin görülmediği bu rekabetin Osmanlı  topraklarında da (Kıbrıs ve Boğazlar) sergilenmiş olması meselenin aslında ne kadar geniş bir coğrafyayı kapsadığını göstermektedir.