bilig-15/Güz 2000

Türk Lehçeleri Arasında Aktarma Meselelerİ ve
  “Abay Yolu” Romanı

Mustafa UĞURLU
Kırıkkale Üniversitesi,
Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi

ÖZET 

Türk Dünyasının kültür bütünlüğü; üretilen bilim, kül­tür ve sanat eser­­lerinin karşılıklı olarak bilinmesiyle sağ­la­na­bi­le­cek­tir. Bunun önündeki en önemli engel ise, bugün Türk Dünyasında tarihî ve si­yasî sebeplerle ortaya çı­kan farklı yazı dilleri ve yazı sistemlerinin kullanılıyor olmasıdır. Bu en­geli kısa vadede aşmanın en kolay yo­lu, bilim, kültür ve sanat eserlerinin karşılıklı olarak yazı dil­­lerine aktarılmasıdır.

 Şimdiye kadar diğer Türk topluluklarında meydana getirilen eserlerin pek azı Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Bun­lardan birisi, Kazak Türklerinin önde gelen bilim ve sanat adamlarından olan Muhtar Avezov’un “Abay Jolı” adlı romanıdır. "Abay Yolu", hem yazarın, hem de Kazak edebiyatının şaheseridir. Eserin konusu, Kazak Türk­­le­­­ri­nin en önde gelen şair, düşünür ve devlet adamlarından biri olan Abay Kunanbayulı (1845-1904)'nın ha­yatıdır.

 Lehçeler arası aktarma yapmanın kendine göre zorlukları vardır. Yayımlanan aktarma metni de bunu teyit et­mek­tedir. Bu çalışma, "Abay Yolu" adlı eserden hareketle iki lehçe arasında aktarma yaparken düşülebilecek hata tiplerini ortaya çıkarmak gayesiyle yapılmıştır. Bunun sonucunda; Kazak ve Türkiye Türkçesi arasında ya­pı­lacak bir aktarmada "kelime", "yapı" ve "dizim"  yönünden hatalar yapılabileceği belirlenmiş; bunlardan ka­çın­mak için tekliflerde bulunulmuştur.