bilig-15/Güz 2000

UBEYDULLAH HÂN'IN HİKMETLERİ

Doç. Dr. ALİ FUAT  BİLKAN
              Fatih Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi

ÖZET 

Şeybânî Hanedanlığı sultanlarından Ubeydullah Hân, devlet yönetimindeki başarısının yanısıra, kültür ve edebiyatla ilgisi bakımından da önemli bir tarihî şahsiyettir. Ubeydullah Hân, Arapça, Farsça şiirler yazmış, fıkıh, tefsir, hadis gibi çeşitli islâmî ilimleri öğrenmiş, hat, nakış ve musikî gibi diğer sanatlarla da meşgul olmuştur.

 Ahmed Yesevî'ye derin bağlılığı olan Ubeydullah Hân, Farsça, Arapça ve Çağatayca şiirlerin yanısıra, Yesevî tarzında hikmetler de yazmıştır. Şeybanîlerde, Timurlularda olduğu gibi, Farsça bir edebiyat dili olarak Türkçe'den daha fazla ilgi görmüştür. Çağatay Türkçesi'nin önemli şiir örneklerinden olan Ubeydullah Hân'ın hikmetleri,  arûz vezniyle gazeller ve kıt'alar şeklinde yazılmıştır. Ubeydî'nin tasavvufu, sade Türkçe'yi ve Yesevî'nin hikmetlerini bir arada tercih etmesinin, bölgedeki Türk müslümanlığı anlayışının diri tutulmasıyla ilgili olduğu söylenebilir. Ahmed Yesevî'nin tasavvufî görüşlerini halk arasında yayma amacıyla sade şiirler söyleyen Ubeydî, hanlığında birliği korumanın bir yolu olarak, bozkır kültürünü yeniden diriltmeye çalışmış ve bu politikasını bizzat verdiği eserlerle de desteklemiştir.

 Ubeydullah Hân'ın hikmetlerini ihtivâ eden yazma eser, Hindistan'ın Rampur kentindeki Raza Kütüphanesi'nde yer almaktadır. Eserin şimdilik başka nüshası bilinmemektedir.  Divân-ı Ubeydî  adıyla kayıtlarda yer alan bu eser, 23 yaprak olup her sayfada 10 satır bulunmaktadır. Eserde toplam 16 hikmet vardır. Ahmed Yesevî düşüncesini XVI. yüzyıla taşıyan bu eser, aynı zamanda Şeybânîlerin Türk birliğine verdikleri önemi de ortaya koymaktadır.