bilig-17/ Bahar 2001

OSMANLI DEVLETİNİN KAFKAS MUHACİRLERİNİN
KÖLELİK KURUMUNA YAKLAŞIMI

Ufuk TAVKUL
Başbakanlık, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü

ÖZET 

19. yüzyıl ortalarında Balkanlar, Kırım ve Kafkasya’dan büyük miktarda göçmen toplulukları Osmanlı devletine göç etmeye başlamışlardı. 1858 yılından itibaren Kafkasya’dan Osmanlı devleti topraklarına göç eden ve sayıları yüz binleri bulan Kafkasya muhacirleri, toplumsal yapılarında önemli bir yer tutan sosyal tabakalaşma sistemi ve kölelik kurumunu da beraberlerinde Anadolu’ya taşımışlardı. Abhaz, Adige (Çerkes), Karaçay-Malkar, Oset, Çeçen-İnguş ve Dağıstan halklarından oluşan Kafkas muhacirlerinin kendilerine özgü toplumsal tabakalaşma sistemleri Osmanlı devletinin tepkisini çekmiş ve Kafkas muhacirlerinin iskânları sırasında Muhacirin Komisyonları tarafından bu toplumsal yapının çözülmesine dikkat edilmişti. Ancak Kafkas muhacirlerinin prens ve soylular tabakalarını oluşturanlar, hâkimiyetleri altındaki köle ailelerini kaybetmemek için mücadeleye girişmişlerdi. Osmanlı devletinin bu konuya yaklaşımı ile ilgili, Osmanlı Arşivlerinde de çeşitli belgeler mevcuttur.