bilig-20/ Kış 2002

TÜRKİYE'NİN ORTA ASYA'DAKİ POLİTİKASINDA İRAN FAKTÖRÜ

Hayati AKTAŞ
Karadeniz Teknik Üniversitesi
İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi

ÖZET 

Orta Asya'da bağımsız Türk Cumhuriyetlerinin doğuşu, Türkiye için bir bütün olarak olumlu ve yeni umutların taşıyıcısı bir gelişme iken, İran için bambaşka bir anlam taşımaktadır. Türk ağırlıklı olarak çizilmekte olan yeni bir bölgesel harita, İran'ın çıkarlarına hem ulusal hem de uluslararası düzlemde zarar verebilecek bir gelişmedir. İran, coğrafi ve tarihsel kozlara sahiptir. Türkiye ise bağımsız Cumhuriyetler ile arasında var olan karşılıklı çekim ve dil yakınlığı dışında, siyasal ve ekonomik modeli ile bu ülkelere önder olabilecek kapasitededir. İki ülkeyi karşı karşıya getiren ve şu aşamada biraz üstü kapalı olarak sürdürülen bu mücadelede Türk politikası Amerika'nın, Avrupa'nın ve ılımlı Arap ülkelerinin desteğinden yararlanmaktadır. Bu çerçevede İran köktendinci hareketler nezdinde bazı sempatilerle karşılaşsa da uluslararası planda özellikle yalnız ve yalıtılmış konumdadır. Bu çalışmada Türkiye'nin Orta Asya'daki politikalarını oluşturan etkenler ile Sovyet sonrası bölgede oluşan boşluğun doldurulması ve yeni yapılanmadan etkilenmesi ve Türkiye'nin bu politikalarında İran faktörü ve bölge üzerinde Türkiye - İran arasındaki çatışma ve işbirliği oluşumları üzerinde durulmuştur.