|
ÖZET
Vücut
organlarının isimlerini esas alan deyimlere, dil biliminde
somatik deyimler denilmektedir. Deyimlerin söz diziminde yer
alan kelimelerden birisi anahtar niteliğinde olup, deyimin
özellikle, çağrışım ve anlam boyutuna temel teşkil etmektedir.
Somatik deyimlerin tipik özelliklerinden
biri, söz diziminde yer alan her bir organ adının mecazî bir
manaya işaret etmesidir. İnsanın vücut organlarıyla teşkil
edilen somatik deyimler, üstlendikleri fonksiyonlara göre
milletlerin hayata bakışını, dış dünyayı algılayışını ifade
eden farklı anlamları sembolize eder. Türkçede her bir vücut
organı ile özdeşleşen mecazî anlamların Moğolca'daki aynı
tür deyimlerle paralellik arz etmesi, Altayistik araştırmalarına
ışık tutan ayrı bir çalışmanın konusu olacak niteliktedir.
Bazı somatik deyimlerde Türk
kültür hayatına ait gelenek ve göreneklerle eski inanç izlerine
rastlamak mümkündür. Ayrıca, somatik deyimlerin ifade kalıplarında,
Türk dilinin bir kısım etimolojik problemlerini çözümleyecek
arkaik unsurlar yer almaktadır.
Somatik deyimlerde yer alan
benzetme motiflerinin incelenmesi, dolayısıyla gerçek anlam
ile mecazî anlam arasındaki gizli bağın açıklığa kavuşturulması,
dil bilimi araştırmaları için büyük bir önem arz etmektedir.
Biz bu çalışmada, somatik deyimlerin gerçek anlamlarıyla işaret
edilen mecazî anlamları arasındaki bu bağı ortaya koymaya
çalışırken, özellikle Türk lehçelerindeki, yeri geldikçe de
komşu dillerdeki örnekleri bir araya getirerek Türk dünyasının
kültür birliğine dikkat çekmek istedik.
|