bilig-27/ Güz 2003

KAŞGAR DEVLETİ VE ATALIG GAZÎ HAKKINDA İKİ YAZMA ESER

Doç. Dr. Ali Fuat BİLKAN

ÖZET 

       XIX. yüzyılın ortalarına doğru Çinlilerin esareti altında yaşayan bir kısım Türkler, bağımsızlık mücadelesini kazanarak Çin'in batısında Kaşgar'da yeniden hâkimiyet kurmaya muvaffak olmuştur. 1866'da Kaşgar tahtına çıkan Yakup Bey, bu bölgede güçlü bir devlet kurmayı başarmış ve on bir yıl Kaşgar hanı olarak hüküm sürmüştür. Yakup Bey, özellikle Osmanlı Devletiyle kurduğu siyasî ve askerî ilişkilerle önemli bir başarı kazanmıştır. Çin, Rusya ve Hindistan'daki İngiliz yönetimi tarafından da tanınan Kaşgar Devleti, bölgede varlığını kabul ettirerek komşularıyla ticarî anlaşmalar yapmıştır. Bölgedeki istikrarsızlığa rağmen, Kaşgar Devleti'ni başarıyla yöneten Yakup Bey, kendisinden önceki beylerden oldukça farklı bir dış politika anlayışı sergilemiştir. Hindistan kütüphanelerinde yaptığımız araştırmalar sırasında tespit ettiğimiz Kaşgar Devletinin tarihini ve bu dönemde gerçekleştirilen anlaşmaların belgelerini ihtivâ eden iki el yazması eser, Yakup Bey hakkında yapılacak araştırmalara ışık tutacak mahiyettedir.