bilig-31/ Güz 2004

Tarihte ve Günümüzde Kazakistanin Alfabe Meselesi

Yrd.Doç.Dr. Mehmet Kutalmis

Özet: Alfabe meselesi son iki asir içinde Türk dünyasinda ve Türkoloji'de en çok tartisilan ve halen gündemde olan sorunlardan biridir. Çok farkli görüsler, yillarca süren ve hâlen de devam eden tartismalara ragmen halk, aydinlar ve politikacilar arasinda Latin alfabesi, 20. asirda ve günümüzde Türk dünyasinin aydinlanma, kalkinma, bagimsizlasma ve her alanda yükselme sembolü olmustur.

Kazaklar 19. asrin ortalarindan itibaren Arap alfabesini ve Ilminskiy'nin Kazakça için uyarladigi Kiril alfabesini kullandilar. 1929-1940 arasinda resmen içinde birkaç Kiril harfinin de bulundugu Latin alfabesi kullanildi. 1940'tan günümüze ise sadece Kiril alfabesi kullanilmaktadir.

Kazakistan'da alfabe degisikligi olacaksa, yeni alfabeyi saglikli kullanabilmek ve devam ettirebilmek için ülkede yasayan ve büyük bir orana sahip olan etnik unsurlar, ülkenin dis politikasi, jeo-stratejik durumu vb. hususlar önceden hesaba katilmali; halkin, aydinlarin ve özellikle Türkologlarin görüsleri alinmalidir. Bu arastirmada Kazakistan'in alfabe meselesi ekonomik, politik ve sosyo-kültürel yönden incelenmekte; yeri geldikçe bu konunun tarihteki durumuna da temas edilmektedir.