bilig-31/ Güz 2004

Kroniklerde Osmanli Devleti Yöneticilerine Yapilan Elestiriler Üzerine (Baslangiçtan XVI. Yüzyilin Sonuna Kadar)

Yard.Doç.Dr.Alpay BIZBIRLIK

Özet: XIX. yüzyilda ortaya konulan bati mense'li eserlerde “Despotizm” ile özdeslestirilen dogulu devletler içinde gösterilen Osmanli Devleti'nin, aslinda “Despotizm” kalibiyla birebir örtüsmedigi görülmektedir. Çünkü despotizm egilimli devletlerde elestiri ve onun ötesinde muhalefete pek müsamaha gösterilmezdi. Osmanli Devleti'nde elestirilerin varligi üzerine yapmis oldugumuz bu incelemede, bizzat devlet tarihinin yazildigi kitaplar (kronikler) malzeme olarak kullanilmis ve bunlarin içinde dahi padisahlara, hanedan üyelerine, devlet adamlarina ve uygulamalara yönelik pek çok elestiri tespit edilmistir. En çok padisahlara, daha sonra da devlet adamlarina yöneltilen elestirilerin çogunda oldukça açik ve anlasilir, kime yöneltildigini belli eden ifadeler, daha azinda da örtülü ifadeler kullanilmistir. Bu elestirilerde hatalar vurgulanirken, ayni zamanda yapilacakla, yapilmasi gerekenlere de örtülü bir biçimde isaret edilmistir.