bilig-33/ Bahar 2005

Prof.Dr. Zeynep KORKMAZ, T ürkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), TDK Yay., Ankara 2003, CXVI+1224 s.

Dr. Nilgün AÇIK

Bir dil öğrenmenin zorluğu herkesçe malumdur. Dil öğreniminde anlama ve anlatma etkinlikleri oldukça önemlidir. Bu iki etkinliğin yerleşebilme- si için önce anlama ve konuşma, daha sonra da okuma ve yazma çalışma­larına ağırlık verilmelidir. Anlama ve konuşma çalışmalarına ağırlık veri­lerek başlanılması gereken dil öğretiminde, hayatın akışında rastlanabile­cek, günlük karşılıklı konuşma metinleri, merak uyandıracak konular, di­ lin kuralları ile ilgili örnekler yer almalıdır.

Dil öğretimi belli aşamalardan geçilerek yapılmalıdır. Küçük bir bebeğin ana dilini öğrenmesi gibi, önce dinleme (anlama), sonra konuşmaya çaba­lama, uğraşma daha sonra konuşma gelmelidir. Nasıl ki; ilköğretim çağı­na gelmeden çocuk dinleme, anlama, daha sonra konuşma evresinden ge­ çip; ilkokul seviyesine geldiğinde çocuğa okuma-yazma öğretiliyor, ya­bancı bir dil öğretiminde de aynı şekilde önce anlama-konuşma, sonra okuma-yazma öğretilmelidir. Bütün bu sıralamaya dikkat edilmediği için­dir ki, bugün insanlar yabancı dil dersleri alıyorum, konuşamıyorum, kar şımdakinin konuşmasını anlamıyorum, anlatamıyorum yakınmaları içeri­sindedir.

Dil öğretiminde öğrenciyi pasif konumdan çıkarıp aktif konuma getirmek çok önemlidir, aksi taktirde bir dil ediniminden söz edilemez. Dil öğreti­ minin konuşan değil, konuşturan; okuyan değil okutturan; yazan değil, yazdıran olması idealdir, işte bu ilkeyi temel prensip edinerek yola çık­ mış, konuşturmayı amaç edinen Türkiye Türkçesi Öğreniyorum (hazırla­ yanlar: Doç. Dr. M. Volkan COŞKUN / Dr. Timur KOZIREV / Okutman Ercan ÖMÜRBAYEV / Okutman Tamaşa ADİLBEKOVA, (Hoca Ah- med Yesevî Üniversitesi, Turan Basımevi), Türkistan 2004, 246 sayfa) ki­tap ekibinin çalışması, alanda bu yönde tek çalışmadır.

T ürk dünyası öğrencileri ve başka ülke öğrencilerinin, Türkiye Türkçesi öğrenmesine uygun olarak hazırlanmış kitabın, hazırlanış amacı ve içeri­ ği, uygulanan modern dil öğretim metotları oldukça özgündür. Karşılıklı konuşma metinleri, anlama-konuşma ve pekiştirme çalışmaları ile kitap tamamen orijinal olup, kitap ekibinin kaleminden çıkmıştır. Kitapta klâsik gramercilik anlayışının yerini, modern lehçe ve dil metotları almaktadır. Metinlerde geçen dilbilgisi konu ve kurallarının, anlama-konuşma, pekiş­ tirme çalışmaları ile anlatıldığı görülmektedir.

Her öğrencinin Türkiye Türkçesi öğrenebilmesini sağlayacak şekilde ha­ zırlanan kitabın önsözünde, "Sevgili Türkçe Okutmanları" başlığı altında kitabın nasıl kullanılacağını anlatan bir bölüm bulunmaktadır (Coşkun vd. 2004: 15). Kitap ekibi, önsözdeki talimatlara uyulduğu taktirde eğitim-öğ- retim yılı sonunda, öğrencilerin Türkiye Türkçesinde dinledikleri konuş­ maları, okudukları yazılı materyalleri anlayabilecek ve düşündüklerini ifade edebilecek bir seviyeye gelebileceklerini söyler ve burada Türkçe okutmanlarına büyük görev düştüğüne de özellikle dikkat çeker.

Kitap yazar ekibinin başkan ı Doç. Dr. M. Volkan Coşkun kitabında, Ka­zakistan Hoca Ahmed Yesevî Üniversitesi'nde Dekanlık yaptığı süre için­ de, Türkçe Öğretim Merkezlerini ziyaret ettiğini, bu ziyaretleri sırasında yaptığı gözlemlerde, Türkçe Öğretimi derslerinde başarı oranının yüzde ellinin altında olduğunu belirtmektedir (Coşkun vd. 2004: 14). Bunun se­bebinin anlama, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin öğrencilere sağ­ lıklı olarak kazandırılamaması, olduğunun altını çizen Coşkun ve ekibi, kitabında anlama ve konuşma becerilerine öncelikle ağırlık vermiş ve bu çerçevede bir rehber kitap hazırlamıştır.

Otuz dokuz metnin yer ald ığı kitapta, klâsik öğretim metotları yerine, mo­ dern lehçe ve dil öğretim metotları ile öğretim tavsiye edilmekte, her haf­ ta bir metin işlenerek, anlama-konuşma, pekiştirme çalışmaları ile öğren­ cilerin etkin kılınması istenmektedir. Dilin etkinlik alanları içerisinde yaz­ ma becerisinin en son kazanılabileceğini ifade eden kitap ekibi, okuma ve yazma becerilerinin, sınıf içi ve ev çalışmaları ile desteklenmesi gerekti­ ğine, burada öğretmenlerin yol göstericiliğine ihtiyaç olduğuna dikkat çekmektedir.

Kitapta öğretmen ve öğrencilere konuların nasıl işlenmesi gerektiği ile il­gili rehberlik eden talimatlara, koyu renk ile baskın olarak işaret edilmiş­ tir. Bu anlamda kitap sayfa sayfa kendisi de konuşmakta, öğrenciyi de et­ kin kılarak konuşturmaktadır. Kitabın her bölümü, dil ediniminin başında­ ki öğrenciye kolaylık sağlayacak, ipuçları ile cevabı bulduracak şekilde hazırlanmıştır. Boşluk doldurma alıştırmalarında, dikkat edilmesi gereken unsurlar koyu renk ile yazılmış, öğrenciye bu anlamda rehberlik edilerek, kolaylık sağlanmıştır.

Dil öğretiminde şüphesiz o milletin hayatı algılayış biçimini, bakış açısı­ nı kazandırmak da son derece mühimdir. Bu çerçevede de, kitabın Türk kültür unsurlarını ön plana çıkaracak metinlerden müteşekkil olması da ayrıca dikkat çekicidir. Türk kültür unsurlarını yansıtan kitabın bölümle­ ri, hayatta sık karşılaşabileceğimiz karşılıklı konuşma metinlerinden oluş­ turulmuştur. Kitabın bölümleri şunlardır:

Sunuş / Haz ırlık Sınıfında Tanışma / Selamlaşma / Yurtta / Kütüphanede / Sayılar / Bir Gün / Günler ve Aylar / Uçak Yolculuğu / Halk Otobüsün­de / Ailede / Topkapı Sarayı Gezisi / ‹stiklâl Caddesi / Sultanahmet Mey­ danında / Lokantada / Ankara Gezisi / Otogarda Bilet Alma / Otelde / Ma­ navda / Anıtkabir'de / Akmerkez Gezisi / Kafeteryada / Mağzada / Yol Tarifi / Yönler / Doktorda / Hastahanede / Konya Ziyareti / Akdeniz'de Tatil / Hoca Ahmet Yesevî Türbesinde / Hoca Ahmet Yesevî Türbesi / Sa­ bah Kahvaltısı / Ev Taşıma / Akrabalar / Piknik / Renkler / Mevsimler / Hayvanat Bahçesinde / Kına Gecesi / Meslek Seçme / Çevre Kirliliği.

Her bir konuşma metninin alt ında okuma çalışması, kelime açıklama ça­ lışması, yazma ve pekiştirme çalışması, ek çalışmalar, anlama-konuşma çalışmaları, ses bilgisi çalışmaları, dilbilgisi çalışmaları yer almaktadır. Konuşma metinlerinin altında, pek çok yerde yapılan tekrarlarla dilbilgisi konularının pekiştirildiği görülmektedir. Gerek konu tekrarları, gerek so­ rular, gerekse de pekiştirme çalışmaları ile dil edinimini sağlamaya yöne­ lik büyük çaba sarf edilerek hazırlanmış olan kitapta, aşağıda sıralanan dilbilgisi konularının kavratılması hedeşenmiştir.

Ek fiil / Ünlü uyumu / fiimdiki zaman / Ünsüz yumuşaması / Bulunma hâli / -mek iste- / Geniş zaman / Yükleme hâli / Ek fiil (olumlu-olumsuz) / Görülen geçmiş zaman / Yeterlik fiili / Yönelme hâli / ‹stek kipi / Çık­ ma hâli / fiimdiki zaman / Asıl sayılar / Sıra sayılar / Üleştirme sayıları / hâl ekleri (yükleme / bulunma / çıkma / yönelme / ilgi /vasıta) / Gelecek zaman / Sorular / Çoğul ekleri / Belirtili isim tamlaması / Soru ekleri / Sorular / Sıfat fiil ekleri (-acak, -ecek) / ‹yelik+hâl ekleri / Geçmiş zaman / Pekiştirme çalışmaları / Ek fiil / Ses Bilgisi çalışmaları / Ünlü düşmesi / ‹yelik ekleri / ‹sim çekim çalışmaları / ‹yelik ekleri / Belirtisiz isim tam­ laması / Gereklilik kipi / Niteleme sıfatları / Sıfat tamlamaları / Asıl sayı sıfatları / Belirsizlik sıfatları / Unvan sıfatları / Duyulan geçmiş zaman / Yeterlik fiili / -dığı zaman, -diği zaman / -e/-a zarf ekleri / ‹stek kipi / So­ ru ekleri / Soru sıfatları / ‹le edatı / Kadar edatı / Daha zarfı / Belirsizlik sıfatları / Gelecek zaman / Soru sıfatları / Niteleme sıfatları / Sıfat tam­ laması / Sıfat ekleri -an ,-en / Sıfat fiil ekleri -an, -en / Üstünlük zarfı "en" / S ıfat fiil ekleri -dık,-dik;-dık,-dik+iyelik ekleri / Niçin; -dığı için,­ diği için / Görülen geçmiş zaman / Sıra sayı sıfatları / fiahıs zamirleri+hâl ekleri / fiart kipi / ‹şaret sıfatları/ -p,-ip,ıp zarf fiil ekleri / Ne kadar / Sı­ fat fiil ekleri -mış,-miş,-muş,-müş / Gereklilik kipi / -ma, -me ekleri / Na­ sıl; -arak,-erek ekleri / -madan, -meden zarf fiil ekleri / -alı,ali zarf fiil ek­ leri / Niçin, neden; çünkü / Geniş zaman / Ne zaman; -dıktan sonra,-dik- ten sonra / Ne zaman; -r,-ir,-ır,-ar,-er+-ken zarf fiil eki / -ınca,-ince zarf fiil ekleri.