|
Osmanlının Kapitalistleşememesi Olgusu Bağlamında Düşünceler |
Yard. Do ç. Dr. Ertuğrul KIZILKAYA
Özet: Osmanlı iktisadî tarihine klâsik bakış tarzı itibarıyla, söz ko nusu toplumsal-siyasal-iktisadî yapının kapitalizme eklemleneme- mesinin nedenleri arasında kapitalizmin gelişiminde önemli rol oynayan kurumsal süreçlerin oluşmaması sayılmaktadır. Bu kapsam da, piyasa mekanizmasının işleyişinin sağlanamaması, sermaye bi rikimi ve ücretli işgücü gibi bazı yapısal unsurlara rastlanılmaması örnek verilmektedir. Ancak, bu yaklaşımın dışında Osmanlı'yı ir deleyen diğer bazı kavramsal çerçevelerin de önemli olabileceği düşünülmelidir. Bu çerçevede, Thorstein B. Veblen'in geleneklere dayalı kurumsal değişim anlayışının ve Sabri Ülgener-Ahmed Gü ner Sayar düşünce çizgisinde ortaya konulan zihniyet meselelerinin önemi vurgulanmalıdır. Veblen'in önem verdiği geleneklerin top lumsal değişim olgusu üzerindeki etkileri düşünüldüğünde, Osmanlı'nın yapısında örf, fütuhat ve müsadere gibi kavramların Ba tı Avrupa gelişme çizgisinin dışında kalınmasına yol açan önemli etkenler olduğu görülmektedir. Buna ilâve edilecek diğer boyut ise, Sayar'ın tartışma gündemine kattığı hususlar, Bizans'tan gelen feodal ağalık şuuru, Asya'dan süregelen Türk töresi ile İslâmiyet'ten sonra özellikle Anadolu'da kurumsallaşan İslâm tasavvufu'nun Osmanlı'nın gelişme dinamiklerini belirlemesidir. Kurumsal faktörlerin bu önemli unsurları Osmanlı insanının rasyonel bir iktisa dî zihniyete ulaşmasında önemli engeller olmuştur. Anahtar Kelimeler: Osmanl ı imparatorluğu, Kapitalizm, Gelenek, Zihniyet.
|
