bilig-35/ Güz 2005

LOCKE'IN ÖZGÜRLÜK VE
ZORUNLULUK ANLAYIŞI ÜZERİNE

Dr. Aysel DOĞAN

      Özet: John Locke'a göre özgür irade anlamsızdır. O gönüllü olmasının tek başına bir eylemin özgür olmasını garnti etmeye yetmediğini iddia etmektedir. Buna ek olarak, Locke demektedir ki; bütün eylemler, "özgür" eylemler de dahil, nedensel olarak belirlenmektedir. Locke'ın özgür irade ve eylem kuramının bu özelliklerine dayanarak, bazı filozoflar Locke'ın bir bağdaştırcı olduğu sonucuna varmaktadır. Ne var ki, Locke'ın Humecu anlamda bir bağdaştırcı olmaktan çok bir özgürlükçü olduğunu düşünmek için iyi nedenleri vardır. Locke, bir insanın önceden belirlenmiş bir kaderle doğduğunu reddetmektedir. Ayrıca, o bir bireyin bir şey yapmaya karar verdikten sonra bile o şeyi yapıp yapmamak konusunda tarafsız bir durum içerisinde olduğuna inanmaktadır. Ve özgür irade kavramını reddetmesine rağmen, o insanın özgür olduğu düşüncesini tamamen benimsemektedir.